Berichten in de categorie: Rudi J.H. Jansen

Terworm 7 en 7a zijn twee appartementen in de oorspronkelijke hoeve uit het jaar 1800.

Hoeve de Morgenster is gebouwd in 1868 en was een afsplitsing van kasteelboerderij Prickenis, het lag dan ook aan de toegangsweg naar Prickenis. In 1974/75 is de boerderij afgebroken. De hoeven lag een dikke 100 meter rechts naast de plek waar anno 2025  de Gamma staat in de Cramer. De toegangsweg naar Prickenis is er nog steeds. 

Op de plaats waar het Limburgs dagblad lag, stond de kolonie de Morgenster bestaande uit 24 woningen bestemd voor mijnwerkers. Gebouwd in 1917, eerste bewoners januari 1918 en weer afgebroken in 1962.

Hoeve ten Esschen is in 1975 afgebroken. Door het verleggen van de autosnelweg kwam de hoeve in het gedrang, verviel en werd uiteindelijk afgebroken. De hoeve lag op de plek waar anno 2025 de parkeerplaats van Basic Fit is (Ten Esschen 100).

In de 14e eeuw wordt Reyner van den Esschen als leenman genoemd  en in 1519 Lens van Esschen.  Heyntgen Ubachs, geboren rond 1535, gehuwd met Lysken van den Esschen, komt samen met zijn broers en zussen op 1 augustus 1559 in het bezit van het leengoed Ten Esschen met bijbehorende weilanden en landerijen. 

De familie Ubachs had familiebanden met het riddergeslacht Van Retersbeek, de latere graven van Schaesberg afkomstig van het nabijgelegen kasteel Retersbeek. Vele telgen uit dit geslacht zouden in de nakomende eeuwen schepen zijn in de schepenbank Heerlen. 

Hoeve Rotan Rentenaar – Ten Esschen 26 is NIET hoeve Ten Esschen! De hoeve uit de 19e eeuw wordt hoeve Rotan-Rentenaar genoemd omdat dat de naam van het bedrijf was dat er gevestigd was. Het bedrijf leverde  tafels en stoelen van Rotan, dat in de wederopbouwperiode populair was.

Ten Esschen hoorde tot aan de gemeentelijke herindeling van 1982 bij de gemeente Voerendaal.

Hoeve De Struyver, gelegen tussen Prickenis en Ten Esschen, is de opvolger van de kasteelboerderij De Struyver, die tot in de 17e eeuw noordelijker in het Geleendal lag.  Het leengoed was in 1500 in handen van Johann von Benssenraide en bestond uit  Kasteelhoeve de Struyver zu Geisbach en een motteburcht Na zijn dood in 1543 werd zijn schoonzoon, Johann von Schwarzenberg met het goed beleend. 

De huidige carréboerderij werd in 1742 is gebouwd in opdracht van de Heer van Terworm. De gebouwen van de huidige hoeve dateren uit de 17e tot de 20e eeuw. De buitengevel van het woonhuis is van 1742. De naam De Struiver is terug te vinden tot het jaar 1381.

Na 1984 kwam de boerderij leeg te staan en raakte mede door een aantal branden, veroorzaakt door illegale wietteelt en een drugslab, in verval . Er zijn vaker kandidaten geweest die de boerderij wilden opknappen om er bijvoorbeeld een sexclub in te beginnen maar het is nooit gerealiseerd. In 2019 is de Struyver voor 4 ton verkocht aan de huidige (2025) eigenaar. Architectenbureau Bikker heeft in 2025 een nieuw plan gepresenteerd aan de gemeente om de boerderij te herbouwen als woonhuis.

Motte

Een motte ontstond door het graven van een ringvormige gracht waarvan de grond naar het midden toe tot een heuvel werd opgeworpen.  Tussen de heuvel en de gracht werd vaak nog een palisade gebouwd van spitse, naast elkaar geplaatste palen. Boven op de heuvel werd dan een houten toren gebouwd die soms later werd vervangen door een stenen toren, een donjon. Zo zijn vele kastelen ontstaan.

De motte bij Ten Esschen heeft zich nooit ontwikkeld tot een kasteel en kan van vroegmiddeleeuwse oorsprong zijn of dat er zelfs een Romeinse wachttoren heeft gestaan.

Gebouwd in 1913, oorspronkelijke naam Villa Welteroord. Opdrachtgever was Jan Koster, een uit Amsterdam afkomstige mijnbouwingenieur en liberaal politicus. 

Sedert 1955 is deze villa in bezit van het NIVON, een acroniem voor Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk.

De villa heeft tegenwoordig 35 slaapkamers variërend van 2-persoons- tot 6-persoonskamers. Verder beschikt de villa over een bibliotheek, een zitkamer, een grote eetzaal, een recreatieruimte met tv en een grote keuken.

De Dries of Ten Driesch of den Dreesch is een hoeve en voormalig kasteel dat in de 15e eeuw ‘Hoff zu Driesch” heette en een leengoed was van het aartsbisdom Keulen, het goed was in handen van Thys van den Driesch, via het huwelijk van zijn dochter kwam het in handen van de familie Van Hillensberg.

Achtereenvolgens werden de onderstaande families eigenaar van De Dries:

• In 1535 Johan van Strijthagen
• Families Van Eynatten, 
• Familie Von Beulart tot Beulartstein
• Familie Von Holthausen 
• In 1730 verkocht weduwe Maria Nijpels twee derde aan 
• Frederik Willem van Wylre, kanunnik in Aken. 
• In 1738 kocht Vincent Philip Anton baron van der Heyden genaamd van Belderbusch kocht het deel van Van Wylre en het deel van de weduwe Nijpels. Vanaf dat moment was De Dries een onderdeel van landgoed Terworm.
• In 1917 werd landgoed Terworm verkocht aan de Oranje Nassau Mijnen. 

Op de sluitsteen van het huis staat 1733, hoe het daarvoor uitzag is niet bekend. Begin 19e eeuw was er nog een kasteeleiland waarop het huidige huis stond en een omgracht voorplein. Aan de noordzijde bevonden zich visvijvers.

Het gebouw is met Kunradersteen opgetrokken. In de woonhuisgevel bevinden zich een oorspronkelijk rondboogpoort en vensters met hardstenen tussendorpels.

Hoeve Den Driesch bleef als boerderij in gebruik.

Ridder Mathias van Berensberg was in 1365 eigenaar van het goed Douvenrade aldus de archieven. In 1447 kreeg Wijnant van Cortenbach “den hoff zo Doyvenrode” en in de 16e en begin 17e eeuw was de familie Van Douvenrade eigenaar.

Een riddergoed is de bezitting van een ridder, bestaande uit landerijen, een hoeve, en vaak een versterkte woning (zoals een kasteel, burcht, of landhuis) die diende als residentie en centrum van waaruit de ridder zijn land beheerste en verdedigde in de middeleeuwen, en waar hij inkomsten uit haalde.  Prins – Hertog – Markies – Graaf – Burggraaf – Baron – Ridder

Het goed Douvenrade bestond rond 1600 uit twee delen:

Het adellijk huis dat later “Onderste Douvenrade” werd genoemd had een eigen boerderij. In 1645 werd Lambert Rietraet, schout van Heerlen en later burgemeester van Maastricht, de eigenaar. Maximiliaan, graaf Van der Heyden gen. Belderbusch kocht dit deel in 1753 en in 1756 kocht hij ook de kleine boerderij die “Middelste Douvenrade” werd genoemd om toe te voegen aan het Landgoed Terworm. Het adellijk goed werd in 1870 afgebroken en het “middelste Douvenrade” brandde in datzelfde jaar af. Van beide gebouwen zijn slechts nog wat stenen resten over.

De hoeve “Overste Douvenrade” was in 1699 eigendom van chirurgijn Johannes Franssen-Siegels uit Heerlen. In 1870 werd deze hoeve door baron de Loë aangekocht en aan het Landgoed Terworm toegevoegd. Anno 2025 zijn er restaurant Darwin en kinderopvang “Best 4 kids de hoeve” gevestigd.

* Douve komt uit het Frans en betekent slotgracht. 

De wijk Zeswegen is begin jaren tachtig gebouwd op de voormalige steenberg van de Oranje Nassau 1 mijn. 

De naam voor deze wijk is afkomstig van een nabijgelegen zessprong waar onderstaande wegen samenkwamen.

1. De Kloesweg (nu Kloosterweg – Looierstraat).
2. Kemkensweg (die voor 1896 rechtdoor liep)
3. Bautschergats (nu Stationsstraat die voor 1896 verder rechtdoor liep)
4. Geerstraat (die voor 1896 anders liep)
5. Eikenderweg (die voor 1896 rechtdoor liep)
6. Esschenderweg (nu Parallelweg)

Op deze plattegrond is de zessprong van toen op een kaart van nu ingetekend.

Het landgoed Terworm is ontstaan doordat de familie Van der Heyden genaamd Belderbusch, die vanaf 1738 eigenaar was van kasteel Terworm, nabijgelegen hoeves met de daarbij behorende grond heeft aangekocht.

Van der Heyden-Belderbusch kocht:

• Den Dries  in 1738
• Hoeve Gitzbach tussen 1739
• Geleenhof in 1742
• Kasteel Eyckholt in 1750
• Onderste Douvenrade in 1753
• Middelste Douvenrade in 1756

Landgoed Terworm ging in de 19e eeuw over in handen van de familie von Böselager. Antonia, barones von Böselager trouwde met Baron Otto Napoleon de Loë. 

Baron de Loë kocht:

• Prickenis rond 1850
• Overste Douvenrade in 1870 

In de 18e eeuw was het landgoed veel groter en stonden er negen pachthoeves. Voor de inkomsten was men aangewezen op de landbouw. Het tegenwoordige (2025) landgoed is nog “maar” 224 ha.

Van 1917 tot 1986 mag de “Oranje Nassau Mijn” zich eigenaar van het landgoed noemen. En in 1986 kocht Gerrit van der Valk kasteel Terworm en een groot deel van landgoed. Landbouwer Snackers uit Landgraaf kocht het akkerland. Natuurmonumenten heeft door de jaren heen steeds stukken grond aangekocht, voornamelijk van het Van der Valk concern en heeft in 2025 in totaal 90 hectare in bezit.

In 1979 opende het Van der Valk Motel Heerlen (franchise-onderneming); officieel werd het op 28 maart 1980 geopend  door dhr. en mevr. Van der Valk. Het motel (een budget accommodatie speciaal ontworpen voor automobilisten op doorreis) groeide uit tot een hotel-restaurant met 192 kamers, wellnessfaciliteiten, een natuurspeeltuin en een zwembad.

Het hoofdgebouw is in 2016 na een grote brand vernieuwd en daarmee had Van der Valk weer 68 volwaardige hotels in Nederland plus 13 in Duitsland, 9 in België, 3 in Frankrijk, 1 in Spanje, 1 in Turkije.

Ontstaansgeschiedenis van Van der Valk

Nicolaas van der Valk, die 24 kinderen had, was de grondlegger van het bedrijf. Als aanvulling op zijn inkomen opende hij in de negentiende eeuw naast zijn boerderij een drankgelegenheid voor boeren die hun koeien naar de markt brachten. Dit etablissement staat bekend als De Gouden Leeuw in Voorschoten.

In 1939 maakte zijn zoon Martien er een motel-restaurant van met een kinderspeeltuin. Het was zijn ambitie om elk van zijn elf kinderen een eigen hotel te laten beheren.

Gerrit van der Valk (1928–2009), kreeg de leiding over het zesde hotel.  Vele jaren stond Gerrit (Ome Gerrit) aan het hoofd van de steeds verder uitbreidende horeca-onderneming, samen met zijn jongere broer Arie (1929–2024).

In 1974 was het bedrijf het grootste motelbedrijf van het land. In september 1968 opende de familie zijn eerste eigen ontworpen en gebouwde motel, Motel Nuland.(tussen Oss en Den Bosch)

Van der Valk werd bekend om een aantal karakteristieke gerechten, waarvan de appelmoes met kers langdurig het handelsmerk van de keten was.