Zwembad Terworm

In 1917 had baron Frans de Loë een rechtszaak aangespannen tegen de Oranje Nassaumijn vanwege het nagenoeg droogvallen van een aantal bronnen. Omdat hij deze zaak verloren had en er wellicht nog meer rechtszaken in het verschiet lagen, heeft de baron het landgoed aan de Oranje Nassaumijn verkocht.  De Oranje Nassaumijn wilde het landgoed graag hebben om mogelijke schadeclaims te voorkomen in verband met eventuele verzakkingen ten gevolge van mijnbouwactiviteit onder het landgoed.

Met toestemming van mijndirectie mocht er in een gegraven vijver, die gevoed werd door een bron, vanaf 1920 op het landgoed gezwommen worden door de mijnbeambten van de Oranje Nassaumijn en hun gezinnen.

Enkele zwemmers hebben toen het plan opgevat om een zwemvereniging op te richten. De mijndirectie was bereid om binnen de ONS ( Oranje Nassau Sport ) hieraan mee te werken. Op de ledenlijst van de Zwemvereniging Oranje Nassau (ZON) stonden bij oprichting in maart 1921 maar liefst 53 leden en 11 buitengewone leden.  Anno 2025 bestaat de vereniging nog steeds.

De jachtopziener / boswachter dhr. Aretz, die al bij Baron Franz de Loë in dienst was en door de Oranje Nassaumijn in die functie is overgenomen werd in 1921 ook toezichthouder / badmeester van het zwembad Terworm ondanks dat hij niet kon zwemmen.

De zwemvereniging groeide gestaag en met steun van de ON Mijnen kwamen er enkele badhokjes en een drie meter springplank, alles gemaakt in de eigen werkplaatsen.

Naast het zwemmen en schoonspringen werd er ook vanaf 1926 aan waterpolo gedaan. Het bad was inmiddels voor iedereen toegankelijk en ging het steeds meer op een zwembad lijken. 

Op 26 oktober 1935 werd aan de Valkenburgerweg het Sportfondsenbad geopend, zodoende kon  Z.O.N. vanaf die datum het hele jaar zwemmen.

In de jaren dertig kreeg het zwembad zijn centraal gebouw met dakterras en werd het zwembad van beton. Het bad bestond uit drie delen: het pierenbad voor de allerkleinsten, het ondiepe voor de beginners en het diepe voor de ervaren zwemmers. Waterpret was dus voor iedereen mogelijk en toegankelijk. 

Ook op Terworm was er een scheiding tussen mannen en vrouwen, zowel in als buiten het water. Het linker gedeelte van het bad en de zonneweide voor de dames, hetzelfde lag ook rechts voor de heren. Kinderen mochten bij de vader of moeder aansluiten. “Katholiek Heerlen” beklaagde zich in 1935 bij de mijndirectie betreffende het voornemen gemengd baden en zwemmen in te voeren op zondagen tussen 14.00 en 18.00 uur.  Vanaf begin jaren zestig werd het gescheiden zwemmen en zonnen opgeheven. Maar er waren wel nog een aantal huisregels in het begin. Men mocht onder andere niet in bikini op het boventerras zitten, tenzij de navel bedekt was. Uiteindelijk verdween ook die huisregel. 

Mede omdat de ZON er zijn thuisbasis had werden er in  1961 de Nederlands kampioenschappen zwemmen gehouden. Dat zette Heerlen wel op de zwemkaart.

In 1974 sloot de laatste ON mijn en ging OGON (Onroerend Goed Oranje Nassau) zich bezighouden met de vraag: wat gaan we met het vastgoed van de ON mijnen doen?  

Het zwembad bleef in de zomermaanden gewoon open. Vanaf 1977 werd jaarlijks nog een waterpolo “All-In” georganiseerd, gevolgd door een internationaal jubileum toernooi in 1981 vanwege het zestigjarig bestaan van de Z.O.N. Hieraan waren 24 teams uit heel Europa bij betrokken. 

Tot groot verdriet van de Heerlenaren werd het zwembad in 1985 gesloten en viel er een gat in het zomerse bestaan. Gerrit Van der Valk heeft bij de koop van het landgoed in 1986 nog overwogen een nieuw zwembad te openen maar het is helaas bij een overweging gebleven.