Kasteel Schaesberg
Net over de Heerlense gemeentegrens, bij de wijk Meezenbroek, ligt de ruïne van Kasteel Schaesberg. Wie hier rondloopt, wandelt door de resten van een van de mooiste kastelen uit de regio, waar ooit de heren van Schaesberg woonden.
De heren van Schaesberg
De eerste vermeldingen van een versterkt huis op deze plek stammen uit de 14e eeuw. Waarschijnlijk was het een eenvoudige woontoren of een houten mottekasteel dat bewoond werd door Coenraad van Schaesberg, de vroegst bekende (kasteel)heer van Schaesberg.
Zijn zoon Johan trouwde met Gertrud van Retersbeek. Dit huwelijk bleef kinderloos, waardoor het geslacht in de vroege 15e eeuw uitstierf.
De broer van Gertrud, Willem II van Retersbeek, nam alle bezittingen en de familienaam Van Schaesberg over en maakte van de twee familiewapens één wapen. Hij noemde zich Willem van Retersbeek, genaamd van Schaesberg. Na een tijdje werd dat Willem van Schaesberg.
In 1571 heeft de achterkleinzoon van Willem van Schaesberg, Johan van Schaesberg opdracht gegeven voor de bouw van een nieuw en voornaam huis in de Maaslandse renaissancestijl, met hoge trapgevels en een toren met een vaste trap (geen ladder) waarin de entree lag. De dikke muren bestonden uit baksteen, afgewisseld met speklagen van natuursteen, kenmerkend voor deze bouwstijl. Het was een huis om mee te pronken.
Zijn zoon Frederik breidde het kasteel uit met een vierkante toren en twee vleugels die samen een binnenhof met zuilengalerij omsloten. De U-vormige kasteelhoeve, ook wel voorburcht genoemd, verrees rond 1650 onder Johan Frederik. Het kasteel kreeg zo zijn definitieve vorm als waterburcht. Naast de kasteelhoeve liet hij de Leenderkapel en de Sint-Barbarakapel bouwen, en ook de hoeves Kakert en Leenhof. Hij legde bovendien de basis voor de parochiekerk van Schaesberg, die zijn kleinzoon in 1699 voltooide.
De laatste kasteelheer
Frederik Sigismund Theodoor was de laatste adellijke bewoner. Hij was kanunnik en bleef ongehuwd. In 1720 stelde zijn familie hem onder curatele vanwege krankzinnig gedrag. Hij stierf in 1733 kinderloos. De bezittingen gingen over op erfgenamen in Venlo die het beheer overlieten aan een rentmeester.
Verval
Na de Franse tijd (1795 – 1814) raakte het kasteel steeds verder in verval. In 1888 was de burcht vervallen maar wel nog in tact, toen enkele jaren later het dak instortte kregen weer en wind vrij spel en brokkelden de muren verder af.
In de tweede helft van de jaren zestig van de vorige eeuw werd de door brand en vandalisme gehavende voorburcht (kasteelhoeve) met en met gesloopt.
De herbouw
In 2012 startte de herbouw, met als primaire doel het kasteel en de bijbehorende hoeve op ambachtelijke en wetenschappelijk verantwoorde wijze te herstellen. Kunsthistorisch is de herbouw van waarde, omdat Kasteel Schaesberg een van de weinige Maaslandse renaissance bouwwerken van deze aard in Nederland was.
Even belangrijk was het aanbieden van ambachtelijke scholing en educatie aan jonge vaklieden, studenten en vrijwilligers.
Eind 2023 hield de Stichting Landgoed Slot Schaesberg op te bestaan toen de gemeente Landgraaf de ruïne heeft gekocht om een faillissement van de Stichting te voorkomen.De gemeente is sindsdien op zoek naar een koper die het slot wil overnemen en het verder wil afbouwen. Vraagprijs €480.000.
De kasteelruïne Schaesberg is nog steeds open voor bezoekers en er kunnen, op afspraak, rondleidingen worden geboekt.